Độ nhớt sụt giảm hay tăng cao: Đâu mới là "kẻ thù" thực sự?

Độ nhớt (Viscosity) luôn được xem là thông số quan trọng nhất của dầu nhớt. Tuy nhiên, thay vì chỉ quan tâm đến độ nhớt ban đầu, kỹ sư vận hành cần chú trọng đến tính ổn định của độ nhớt trong suốt chu kỳ hoạt động.

Một quan niệm sai lầm phổ biến là chỉ lo ngại dầu bị loãng đi. Thực tế, sự biến đổi độ nhớt diễn ra theo hai khuynh hướng trái ngược nhau, cả đặc và loãng, chúng đều dẫn đến những hư hỏng nghiêm trọng cho thiết bị. 

1. Đầu tiên là hiện tượng dầu bị loãng (Suy giảm độ nhớt): Đây là hiện tượng độ nhớt động học (cSt) của dầu giảm xuống thấp hơn giới hạn cho phép.

• Nguyên nhân:

  • Nhiệt độ cao: Về mặt vật lý, nhiệt độ tăng làm khoảng cách giữa các phân tử dầu giãn ra, khiến dầu lỏng hơn.

  • Cắt mạch cơ học (Dầu bị "chặt đứt" liên kết): Trong dầu nhớt thường có các sợi phân tử dài (giống như những sợi dây thừng siêu nhỏ) giúp dầu giữ độ đặc. Tuy nhiên, khi máy móc hoạt động, các bánh răng hoặc piston nghiến lên nhau giống như những chiếc kéo. Chúng "chặt đứt" các sợi dây này thành nhiều đoạn ngắn, khiến dầu bị mất đi độ bám dính và trở nên loãng dần. 

  • Pha loãng nhiên liệu: Nhiên liệu (DO/FO) rò rỉ vào các-te làm giảm điểm chớp cháy và độ nhớt của dầu.

• Hệ quả kỹ thuật:

  • Mất màng dầu thủy động (Hydrodynamic film).

  • Chuyển sang chế độ bôi trơn ma sát biên (Boundary lubrication), gây tiếp xúc kim loại - kim loại.

  • Tăng mài mòn, trầy xước bề mặt xy-lanh và bạc trục.

2. Ngược lại với suy nghĩ thông thường, trong nhiều trường hợp vận hành khắc nghiệt, dầu nhớt có xu hướng gia tăng độ nhớt (dầu bị đặc). Đây là vấn đề phức tạp hơn liên quan đến biến đổi hóa học.